Is mijn hond gelukkig of gestrest? De waarheid zit in hun lichaam

In tegenstelling tot mensen kunnen honden niet sms’en, emoji’s gebruiken of updates plaatsen om te communiceren hoe ze zich voelen. In plaats daarvan vertrouwen ze vooral op hondentaal en af en toe wat geluiden. Dit maakt het lastig voor ons om ze te begrijpen. 
Het goede nieuws? Zodra je weet waar je op moet letten, kun je stresssignalen bij honden herkennen en onderscheiden van de tekenen van een blije hond. 

Belangrijkste inzichten: 

• Gedragingen die een hond kleiner doen lijken, worden vaak geassocieerd met angst of stress.

• Net als bij mensen uit stress zich in spierspanning.

• Let op gedragingen die uit de context vallen.

• De wens van een hond om afstand te nemen, moet altijd gerespecteerd worden.

• Veel hondenbeten ontstaan doordat stresssignalen worden genegeerd.

Als je hulp wilt bij het omzetten van deze signalen in een duidelijk “wat doe ik nu?”-plan, biedt de PawChamp app begeleiding van trainers over stresssignalen, kalmeringsroutines en het opbouwen van zelfvertrouwen – plus een functie om een hondenexpert te raadplegen als je niet zeker weet wat je ziet.

Is mijn hond blij? Of is hij gestrest? Bij het ontcijferen van hondentaal die op stress wijst, is het belangrijk om niet alleen op één lichaamsdeel te letten. 

Alleen letten op losse lichaamsdelen kan inderdaad verwarrend zijn. Door te kijken naar clusters van lichaamstaal krijg je een completer beeld van de emotionele toestand van de hond. 

Naast het observeren van de lichaamstaal van de hond, kun je andere stresssignalen afleiden door het algemene gedragspatroon te bekijken, de context waarin het gedrag plaatsvindt en hoe de hond reageert op interacties. In PawChamp kun je een hondenexpert om advies vragen om de situatie te beschrijven en veiligere vervolgstappen te krijgen op basis van context en lichaamstaal.

De lichaamstaal van een hond is nauw verbonden met de emotionele toestand van het dier. Wat wij ‘hondentaal’ noemen, is namelijk de zichtbare, externe uiting van een innerlijke emotionele staat. 

Wanneer honden emoties ervaren, verandert hun lichaam doordat het autonome zenuwstelsel wordt geactiveerd, wat zich vervolgens uit in lichaamstaal.

Deze interne veranderingen beïnvloeden de houding, beweging, gezichtsuitdrukking en zelfs de ademhaling of spierspanning van de hond. Het begrijpen van hondentaal geeft ons dus een kijkje in de emotionele toestand van een hond.

Ja, honden kunnen de emotionele toestand van een mens prima aanvoelen. De volgende vraag is: “Hoe kan mijn hond mijn emoties voelen?” Als oplettende wezens zijn honden heel gevoelig voor hun hondenbaasjes, waardoor ze subtiele veranderingen in onze lichaamstaal, gezichtsuitdrukking en houding kunnen opmerken. Voorbeelden zijn: 

• Opgetrokken schouders, armen strak langs het lichaam, heen en weer lopen.

• Snelle vooroverbuiging of boven je hond hangen (kan als druk worden ervaren).

• Een gespannen kaak, op elkaar geklemde tanden, strakke lippen of gefronste wenkbrauwen.

• Snelle, schokkerige bewegingen versus langzame, ontspannen bewegingen.

• Het vermijden van oogcontact of juist intens staren bij stress.

Honden letten ook goed op veranderingen in stemgeluid. Veranderingen in toonhoogte en intensiteit geven een indruk van hoe wij ons voelen. Dit betekent jouw stem voor de hond: 

• Hoge, snelle spraak als je angstig of opgewonden bent.

• Een scherpe “Nee!” of een korte toon die frustratie uitdrukt.

• Zuchten, trillende stem of ademend praten als je gestrest bent.

• Rustige, vlakke toon en langzamere spraak als je verdrietig of uitgeput bent.

• Lachen of een “babystem” die uitnodigt tot spelen en sociale binding.

Daarnaast is er groeiend bewijs dat honden, dankzij hun superieure reukvermogen, fysiologische veranderingen kunnen detecteren die samenhangen met de afgifte van stresshormonen. 

Hier zijn enkele voorbeelden van situaties waarin je hond jouw stress ruikt:

• Na een ruzie of stressvol telefoongesprek (veranderingen in zweet en lichaamsgeur door stress).

• Voor een groot evenement zoals een presentatie (toegenomen stresszweet).

• Na inspanning + stress gecombineerd (ander zweetprofiel dan bij rustige activiteit).

• Tijdens angst- of paniekmomenten (sterkere geurveranderingen, snellere ademhaling).

Daarnaast is er het fenomeen van emotionele besmetting. Onderzoeken tonen aan dat honden de emotionele toestand van hun hondenbaasje kunnen spiegelen:

• Je bent nerveus tijdens een wandeling en je hond wordt alerter en reactiever.

• Je bent energiek en enthousiast en je hond gaat los met zoomies of blaffen.

• Je bent rustig en stil thuis en je hond kalmeert sneller en slaapt meer.

• Je bent gespannen rond vreemden en je hond begint ook te scannen of vermijden.

Al met al is het mooie dat honden en mensen aan sociale referentie tussen soorten doen: honden lezen menselijke signalen (houding, blik, toon, beweging) en mensen lezen hondensignalen via lichaamstaal (oorstand, staart, spierspanning, enz.). Deze wederzijdse gevoeligheid is het sterkst bij een goede band.

Hoewel honden geen scheidingen meemaken of hun rekeningen hoeven te betalen, kunnen ze toch flinke stress ervaren. Wat veroorzaakt stress bij honden? Er zijn eigenlijk veel redenen. 

Een hond die zonder reden blaft lijkt misschien zomaar te blaffen, maar in werkelijkheid kan de hond blaffen omdat het hondenbaasje het huis heeft verlaten en de hond in nood is, of omdat de hond reageert op geluiden die voor mensen niet hoorbaar zijn. Andere oorzaken van angst bij honden zijn bijvoorbeeld een bezoek aan de trimmer of dierenarts, de komst van gasten, verhuizen naar een nieuwe plek of de komst van een nieuw huisdier. 

Sommige honden kunnen ook gestrest raken door wat voor ons kleine dingen lijken, zoals verplaatste meubels, nieuwe voorwerpen in huis of een buur die een nieuw huisdier krijgt. 

Als je niet zeker weet wat je hond precies triggert, kan PawChamp je helpen dit te analyseren op basis van de context en het gedrag. Je krijgt duidelijke, praktische adviezen die op jouw hond zijn afgestemd, zodat je weet wat je daarna kunt doen.

Hoewel de termen stress en angst vaak door elkaar worden gebruikt, zijn er belangrijke verschillen en is het klinisch gezien belangrijk ze te onderscheiden.

Stress beschrijft de fysiologische en gedragsmatige reacties op uitdagingen uit de omgeving. Dit kunnen geluiden zijn, onbekende mensen of honden, of het vastgehouden worden bij de dierenarts. 

Angst is daarentegen een staat van bezorgdheid over toekomstige bedreigende situaties. Een veelvoorkomende angst bij honden is de vrees dat het hondenbaasje het huis verlaat, wat al een verhoogde waakzaamheid kan veroorzaken voordat het baasje vertrekt. 

Stress en angst kunnen elkaar overlappen. Een gestreste hond kan angststoornissen ontwikkelen en angstige honden vertonen vaker stresssignalen. 

Veel stress- en angstsignalen lijken sterk op elkaar omdat ze dezelfde fysiologische systemen activeren. Bijvoorbeeld, een gestreste en een angstige hond kunnen allebei hijgen, heen en weer lopen, trillen, met de lippen likken en gapen. Dit zijn veelvoorkomende stresssignalen die uit de context vallen en in beide toestanden kunnen voorkomen. 

Door goed te letten op de lichaamstaal van een hond kun je vroege tekenen van emotionele stress herkennen. Dit geeft ons de kans om in te grijpen en de hond te helpen terug te keren naar een ontspannen basisstaat. 

Subtiele stresssignalen zijn onder andere overmatig liplikken, het hoofd afwenden, gapen en bevriezen, om er maar een paar te noemen. Naarmate de stress toeneemt, ontwikkelen deze subtiele signalen zich vaak tot duidelijker gedrag dat minder snel wordt gemist.

Meer opvallende tekenen van angst zijn trillen, heen en weer lopen, janken en het zoeken van nabijheid bij het hondenbaasje. 

Als je sommige van deze signalen ziet maar niet zeker weet hoe ernstig ze zijn, kan PawChamp je stap voor stap helpen ze te begrijpen. Doe een korte quiz om het stressniveau van je hond te bepalen en te weten wat je daarna kunt doen.

Onze viervoeters lachen niet voor selfies en giechelen niet om onze grappen, maar ze hebben hun eigen signalen die een blije hond aangeven. 

Hoe zien blije honden eruit? Meestal zie je een patroon van een ontspannen lichaam gecombineerd met sociaal gedrag. Hier zijn enkele signalen van een blije hond: 

• Ontspannen lichaamstaal.

• Ontspannen gezichtsspieren.

• Open mond met ontspannen tong.

• Zacht oogcontact.

• Staart die breed en vloeiend kwispelt.

• Wiegend lichaam en heupen.

De tekenen van een blije hond stoppen hier niet; gedrag vult het plaatje aan. Blije honden kiezen ervoor dicht bij je te zijn, zoeken contact, checken bij je tijdens wandelingen en nodigen je uit om met ze te spelen.

Honden doen geen yoga of meditatie zoals mensen, maar ze kunnen wel hetzelfde fysiologische doel bereiken: een zenuwstelsel in balans. 

Kort gezegd zijn ontspannen honden niet verstijfd van angst, noch bereiden ze zich voor op actie. Ze zijn gewoon op hun gemak en tonen daarom ontspannen hondentaal. De tekenen van ontspannen lichaamstaal zijn onder andere:

• Gelijkmatig verdeeld lichaamsgewicht.

• Rustige, niet gehaaste bewegingen.

• Geen spierstijfheid.

• Ontspannen oren in natuurlijke stand.

• Regelmatige ademhaling.

Blije honden hebben ook een gezonde eetlust, regelmatige slaap en kunnen zich goed ontspannen. Hun zenuwstelsel staat niet op scherp, waardoor ze zich in jouw aanwezigheid kunnen ontspannen, zuchten, rekken en misschien met hun hoofd op je schoot slapen.

Staartzwaaien wordt vaak gezien als een universeel teken van een blije hond, maar dit misverstand heeft bijgedragen aan bijtincidenten. Ik heb het te vaak gezien: klanten vertellen dat de hond blij was hen te zien, enthousiast met de staart zwaaide en dan plotseling beet!

Eigenlijk is het juister om te zeggen dat honden hun staart zwaaien door opwinding, niet alleen door positieve emoties. Honden kunnen hun staart zwaaien uit enthousiasme, alertheid, frustratie, onzekerheid en soms zelfs agitatie. 

Bij het spelen met een hond zie je vaak de typische “speelboog”, waarbij het voorste deel van het lichaam laag is, het achterste deel omhoog en de staart los en breed zwaait.

Staartzwaaien komt ook voor tijdens speelsessies als de hond sociaal betrokken is. Maar niet alle staartzwaaien tijdens het spelen is hetzelfde. 

Als de staart hoog, stijf en snel zwaaiend wordt gehouden, kan dat een teken van problemen zijn, vooral in combinatie met een stijve houding of een starende blik. Dus nogmaals, staartzwaaien is geen universeel teken van blijdschap.

Honden kunnen hun blijdschap niet verbaal uiten. Ze kunnen natuurlijk niet “joepie”, “hoera” of “proost” roepen, maar ze communiceren positieve emoties via verschillende vocale en sociale signalen. 

Als je gezonde interacties tussen mens en hond wilt, is het belangrijk om hondengeblaf en deze signalen te begrijpen. Hier zijn enkele blije hondengeluiden:

• Hoge blafjes.

• Speelse piepjes.

• Zachte, rustige grommetjes.

• Lage, aandacht vragende jankjes.

• Hijgen met een ontspannen mond.

• Zuchten na het gaan liggen.

Honden combineren blije geluiden vaak met uitnodigende gebaren. Als onderdeel van hun communicatie laten ze speelboogjes zien, ontspannen houdingen en zachte duwtjes. Oogcontact is zacht met af en toe knipperen, en de mond lijkt ontspannen of licht open, wat een “lachende” indruk geeft.

Ik leg mijn klanten vaak uit dat honden voor een groot deel communiceren via lichaamstaal, waarbij oren, staart en houding als puzzelstukjes zijn die samen een beeld geven van de emotionele toestand van de hond. Klaar om wat hondentaal te ontcijferen?

Wat zeggen de oren van een hond over emoties?

Een groot misverstand is dat platliggende oren een teken van “schuld” zijn bij honden. Onderzoeken tonen aan dat wat wij als schuld zien, eigenlijk een hond is die sussend gedrag vertoont als reactie op intimiderende menselijke signalen zoals strenge stemtonen, lichaamshoudingen of gezichtsuitdrukkingen.

Platliggende oren zijn dus waarschijnlijker een teken van onzekerheid of lichte angst dan van schuldgevoel.

Daarentegen zitten ontspannen hondenoren natuurlijk en bewegen ze af en toe als reactie op kleine prikkels uit de omgeving, wat een teken is van comfort en afwezigheid van stress. Alertaangelegde oren kantelen herhaaldelijk in verschillende richtingen.

Hondestaartposities en hun emotionele betekenis

Ook de staart van een hond geeft belangrijke informatie. Een staart die laag hangt en strak tegen het lichaam wordt gehouden, duidt vaak op angst of nervositeit, terwijl een neutraal gedragen staart vaak ontspanning of blijdschap uitdrukt, vooral als deze breed zwaait. 

Een opgeheven staart kan opwinding of alertheid betekenen, maar de context en de rest van de lichaamstaal zijn belangrijk. Als de staart hoog en snel beweegt en de hond een stijve houding heeft, kan dit agressie of waakzaamheid signaleren. 

Door staartbewegingen te observeren in combinatie met oorstand, lichaamshouding en gezichtsuitdrukking krijg je een completer beeld van de emotionele toestand van de hond. 

Dit is cruciaal omdat het begrijpen van deze signalen misverstanden voorkomt en veilige, positieve interacties bevordert.

Toont je hond verschillende tekenen van angst of stress? Dan is het tijd om hem te helpen, maar hoe help je een gestreste hond? 

Om te leren hoe je een hond blij maakt, kun je apps zoals PawChamp gebruiken, waar je diepgaand kunt ontdekken hoe je een hond helpt die dringend een zelfvertrouwenboost nodig heeft.

Een goed begin is het creëren van een rustige omgeving, het bieden van consistente routines en het geven van zachte geruststelling. Veilige plekken, rustgevende geluiden en interactieve speeltjes kunnen de angst van een hond verminderen. 

Positieve bekrachtiging kan ook helpen om vertrouwen en zelfverzekerdheid te versterken, waardoor je hond zich veiliger en zekerder voelt.

Mentale stimulatie is essentieel voor gelukkige, goed aangepaste honden. Bied hersentraining aan in de vorm van puzzelspeeltjes, neuswerk en leuke oefeningen om de hersenen uit te dagen, verveling te verminderen en angstige energie om te leiden.

PawChamp helpt honden en hun hondenbaasjes hun volledige potentieel te bereiken door gestructureerde spelletjes, verrijkingsmiddelen en trainingsmaterialen aan te bieden die mentale stimulatie bevorderen en ontspanning ondersteunen. 

Dit kun je in de app gebruiken:

• Begeleiding van trainers over stresssignalen bij honden, kalme lichaamstaal en hoe te reageren zonder de situatie te verergeren.

• Eenvoudige routines die ontspanning, veiligere begroetingen en zelfvertrouwen bij dagelijkse triggers ondersteunen.

• Ideeën voor mentale stimulatie die veel honden helpen kalmeren door hun hersenen op een ontspannen manier te gebruiken.

• Vraag een hondenexpert als je niet zeker weet of een gedrag stress of overprikkeling is of iets anders vraagt.

De vaardigheid om honden correct te ‘lezen’ speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van hondenbeten, omdat het ons de kans geeft in te grijpen voordat de stressniveaus van een hond oplopen. Bovendien kun je door te herkennen of je hond gestrest is, zijn fysieke en mentale welzijn verbeteren. Het opvoeden van een blije en veilige hond vraagt om consistente routines, veilige plekken en het gebruik van mentale stimulatie en positieve bekrachtiging.

Referenties

Ostojic, Ljerka & Tkalčić, Mladenka & Clayton, Nicola. (2015). Worden de ‘schuldige blikken’ van honden beïnvloed door hun acties en bewijs van het misdrijf? Behavioral Processes.

Wilson C, Campbell K, Petzel Z, Reeve C. Honden kunnen onderscheid maken tussen menselijke baseline en psychologische stressgeur. PLoS One. 2022

Katayama M, Kubo T, Yamakawa T, Fujiwara K, Nomoto K, Ikeda K, Mogi K, Nagasawa M en Kikusui T (2019) Emotionele besmetting van mensen naar honden wordt vergemakkelijkt door de duur van het eigenaarschap. Front. Psychol. 10:1678. doi: 10.3389/fpsyg.2019.01678